Het is een voorbeeld binnen een trend: burgers worden steeds kritischer op privacy en de manier waarop hun persoonlijke gegevens worden gebruikt. Wanneer bedrijven niet transparant zijn ten aanzien van hun datagebruik of, zoals Meta, ervoor uitkomen dat ze weinig respect hebben voor klanten, verdwijnt het vertrouwen. Dat gebeurt niet altijd van de ene op de andere dag. Mensen zijn gewoontedieren en zijn loyaal, ook waar dat niet altijd terecht is. Vandaar dat Meta op zijn verschillende platformen nog altijd miljarden gebruikers heeft, die in ruil voor gratis functionaliteit hun persoonlijke en soms intieme details commercieel laten exploiteren door het bedrijf.
Ethiek is geen afvinklijstje
Maar als er eenmaal een kantelpunt in klantenloyaliteit is bereikt, komt een beweging op gang die vrijwel niet meer te stoppen is. Kodak was decennialang dé dominante speler in analoge fotografie. Het bedrijf wilde koste wat kost de bestaande filmbusiness beschermen en stelde de omslag naar digitale fotografie uit. Vervolgens verdween het bedrijf naar de marge. Actueler is de schade die Donald Trump met agressief en wispelturig beleid toebrengt aan de Amerikaanse industrie en aan internationale organisaties. In Europa zien steeds meer bedrijven en overheden Amerika niet langer als een betrouwbare partner. Waar er eerst vertrouwen was in een wereldmarkt, zijn soevereiniteit en weerbaarheid nu belangrijke onderwerpen in publieke en private bestuurskamers. Wanneer Europa eenmaal overstapt op technologie die op het eigen continent is ontwikkeld, zal de stap terug naar Amerikaanse technologie niet snel meer plaatsvinden.
Governance als voorwaarde voor groei
Het is een les voor bedrijven en andere organisaties die datagedreven werken en AI de vrije hand geven om maximaal profijt uit de technologie te trekken. Nog altijd is het voldoen aan Europese wetgeving rond data en AI, zoals de AI Act, voor velen een bureaucratische verplichting die niet verder gaat dan het afkruisen van een aantal voorwaarden. Wat ontbreekt is oprecht moreel besef en een intrinsieke drijfveer om te komen tot verantwoord en transparant AI-gebruik. Jammer genoeg bestaat er nog geen Technology Assessment waarmee organisaties op een praktische manier de maatschappelijke gevolgen van AI en van het onderliggende datagebruik in kaart kunnen brengen. Daardoor is het lastig om verantwoordelijkheden structureel in beleid vast te leggen en medewerkers te doordringen van ethisch verantwoord handelen. Ethische bedrijfsvoering verwordt dan snel ethics washing. Dat wordt uiteindelijk door de buitenwereld ontmaskerd en brengt grote reputatieschade aan, zoals een aantal Duitse automerken zich in de voet heeft geschoten door te sjoemelen met zogenaamd schone dieselauto’s. Een volwassen datagedreven organisatie ziet goed doordachte governance daarom als een middel om het vertrouwen bij klanten te bevorderen en zo toekomstige groei veilig te stellen.
