De invoering van het digitaal productpaspoort (DPP) binnen de EU is een belangrijke stap voor de transitie naar een circulaire economie. Het DPP bevat data over de herkomst, samenstelling, duurzaamheid en levenscyclus van een product. Daarnaast bevat het gegevens over hoe producten gemaakt, onderhouden, gerepareerd en uiteindelijk gerecycled kunnen worden om de levensduur te optimaliseren en grondstoffen zo efficiënt mogelijk te benutten. Door deze informatie beschikbaar te maken voor verschillende partijen in de waardeketen, moet het DPP bijdragen aan meer transparantie, duurzaamheid en hergebruik van producten.
Het verzamelen, delen en beschikbaar maken van deze data vraagt echter om een grote mate van transparantie en data-uitwisseling in de waardeketen. Gegevens afkomstig van meerdere actoren moet verzameld en samengevoegd worden om het DPP te vullen. Vanzelfsprekend kan dit op gespannen voet staan met eigendomsrechten en concurrentiegevoeligheid. Het concept van data spaces biedt hier een uitkomst bieden. Een data space maakt gebruik van een decentrale architectuur waardoor beheer van data bij de eigenaar blijft, daarnaast kan de eigenaar zelf bepalen, middels beleidsregels (policies), wie onder welke voorwaarden gebruik mag maken van de data.

Voor het DPP biedt een data space daarmee een mogelijk mechanisme om productinformatie tussen ketenpartners uit te wisselen zonder dat organisaties hun data volledig hoeven over te dragen aan een centrale partij. Data spaces kunnen zo bijdragen aan een balans tussen transparantie enerzijds en de bescherming van bedrijfsgevoelige informatie anderzijds.

Het opzetten van een data space brengt echter ook uitdagingen met zich mee. Naast de technische implementatie vereist een data space afspraken over governance, interoperabiliteit en semantische standaarden tussen de deelnemers. Gegevens moeten op een uniforme manier worden beschreven en uitgewisseld zodat verschillende systemen elkaar kunnen begrijpen en vertrouwen. Daarnaast moeten afspraken worden gemaakt over rollen, verantwoordelijkheden, toegangsrechten en aansprakelijkheid. Dat vraagt om coördinatie, samenwerking en vertrouwen tussen deelnemers. Het succes van zowel data spaces als het digitaal productpaspoort hangt daarom niet alleen af van technologische oplossingen, maar ook van de mate waarin organisaties bereid zijn gezamenlijk afspraken te maken over het delen en gebruiken van data.